Frytki: Belgia vs Francja kto wymyślił ten przysmak?

Czy zastanawialiście się kiedyś, skąd tak naprawdę pochodzą frytki? Ta prosta, a jednocześnie uwielbiana na całym świecie potrawa, jest przedmiotem gorącego sporu między dwoma europejskimi narodami. Belgia i Francja od lat toczą kulinarną batalię o to, kto pierwszy wpadł na pomysł smażenia ziemniaków. Zapraszam Was w podróż do historii, by odkryć fascynującą zagadkę pochodzenia frytek.

Kulinarny spór mocarstw: kto naprawdę wymyślił frytki?

Spór o pochodzenie frytek jest jednym z tych kulinarnych dramatów, które potrafią rozgrzać atmosferę do czerwoności. Z jednej strony mamy Belgię, z drugiej Francję, a w centrum uwagi prosty ziemniak pokrojony w słupki i usmażony na złoto. To, co dla wielu jest tylko smacznym dodatkiem do posiłku, dla tych dwóch narodów stało się symbolem narodowej dumy i elementem dziedzictwa kulinarnego. Ale dlaczego tak prosta potrawa budzi tak wielkie emocje i jest przedmiotem tak zaciętej debaty historycznej?

Kwestia pochodzenia frytek jest dla Belgów i Francuzów czymś więcej niż tylko historyczną ciekawostką. To sprawa tożsamości, tradycji i sposobu postrzegania własnej kultury kulinarnej na świecie. W obu krajach frytki są czymś głęboko zakorzenionym w Belgii stanowią wręcz narodowy przysmak, serwowany w charakterystycznych budkach (fritkot), a we Francji są nieodłącznym elementem wielu klasycznych dań. Dlatego tak ważne jest dla nich udowodnienie, że to właśnie ich przodkowie jako pierwsi wpadli na ten genialny pomysł. Ta kulinarna rywalizacja pokazuje, jak silnie jedzenie potrafi wiązać się z narodową historią i dumą.

Belgijska legenda z mroźnej zimy: opowieść o rybakach znad Mozy

Przenieśmy się teraz do malowniczej doliny Mozy, na tereny dzisiejszej Belgii, w okolice miasteczek Namur i Dinant. To właśnie stąd wywodzi się jedna z najczęściej przytaczanych i najbardziej romantycznych teorii dotyczących pochodzenia frytek. Legenda mówi, że biedni mieszkańcy tych rejonów, których głównym źródłem pożywienia były ryby łowione w rzece, mieli pewien zwyczaj. Gdy nadchodziła sroga zima, a rzeka zamarzała, uniemożliwiając połów, szukali alternatywy. I tu właśnie pojawia się ziemniak warzywo, które w tamtych czasach nie było jeszcze tak powszechnie cenione. Według tej opowieści, mieszkańcy zaczęli kroić ziemniaki w kształt małych rybek, a następnie smażyć je na głębokim tłuszczu, naśladując w ten sposób swój ulubiony, niedostępny zimą przysmak.

Historia ta, choć brzmi jak piękna bajka, ma swoje historyczne korzenie. Jako dowód często przytacza się rodzinny manuskrypt z 1781 roku, odnaleziony przez belgijskiego kuratora Jo Gérarda. Dokument ten miał opisywać właśnie ten zwyczaj smażenia ziemniaków w kształt rybek przez mieszkańców doliny Mozy w okresie zimowym. Jest to argument, który dla wielu stanowi mocne potwierdzenie belgijskiego pochodzenia frytek. Jednak, jak to często bywa w przypadku starych legend, nie wszyscy historycy są przekonani. Pojawiają się głosy podważające tę wersję wydarzeń, wskazujące na późniejszą datę powszechnego rozpowszechnienia ziemniaków w tym regionie oraz na wysoki koszt tłuszczu dla ubogich warstw społecznych w XVII wieku.

Warto jednak zaznaczyć, że ziemniaki jako roślina uprawna zyskały na popularności w Europie dopiero w XVIII wieku, a w regionie Mozy ich uprawa na większą skalę rozwinęła się prawdopodobnie dopiero w połowie tego stulecia. To rodzi pytania o możliwość istnienia tak rozwiniętej tradycji smażenia ziemniaków już w XVII wieku. Ponadto, tłuszcz potrzebny do smażenia na głębokim tłuszczu był wówczas towarem stosunkowo drogim, co mogło stanowić barierę dla najuboższych mieszkańców. Te wątpliwości sprawiają, że belgijska teoria, mimo swojego uroku, wciąż pozostaje przedmiotem dyskusji i analiz historyków.

Paryska rewolucja na talerzu: czy frytki narodziły się na Pont Neuf?

Przejdźmy teraz na drugą stronę sporu, do stolicy Francji Paryża. Francuska teoria umiejscawia narodziny frytek w burzliwym okresie końca XVIII wieku, tuż po Rewolucji Francuskiej. Według tej wersji, smażone ziemniaki, które dziś znamy jako frytki, miały swoje początki na ulicach Paryża, a konkretnie na słynnym moście Pont Neuf. To właśnie tam, wśród gwaru miasta i tłumów spacerowiczów, pojawili się uliczni sprzedawcy oferujący nowość smażone na głębokim tłuszczu kawałki ziemniaków. Nazywano je wówczas "frites Pont-Neuf", od nazwy mostu, na którym były sprzedawane.

W tym okresie ziemniaki we Francji zyskiwały na znaczeniu, w dużej mierze dzięki staraniom takich postaci jak Antoine-Augustin Parmentier. Ten agronom i aptekarz, który sam doświadczył głodu podczas pobytu w pruskiej niewoli i poznał wartość ziemniaków jako pożywienia, aktywnie promował ich uprawę i spożycie we Francji. Jego działania, choć początkowo spotykały się z nieufnością, stopniowo przekonywały Francuzów do tej niezwykłej bulwy. W tym kontekście pojawienie się smażonych ziemniaków jako ulicznej przekąski wydaje się logicznym krokiem w ewolucji kulinarnej Francji. Dodatkowym argumentem, który często podnoszą zwolennicy francuskiej teorii, jest sama nazwa. Słowo "frite" pochodzi od francuskiego czasownika "frire", który oznacza smażyć na głębokim tłuszczu. To lingwistyczne powiązanie jest dla wielu dowodem na francuskie korzenie tej potrawy.

Jednak nawet ta teoria nie jest pozbawiona kontrowersji. Choć Parmentier bez wątpienia przyczynił się do popularyzacji ziemniaków, nie ma bezpośrednich dowodów na to, że to właśnie on lub jego zwolennicy stworzyli frytki w formie, jaką znamy dzisiaj. Historia smażonych ziemniaków jako ulicznej przekąski na Pont Neuf jest bardziej prawdopodobna jako moment ich szerszej popularyzacji niż jako moment wynalezienia. Niemniej jednak, francuska wersja ma silne podstawy historyczne i językowe, co czyni ją równie przekonującą dla wielu badaczy.

Nazwa "French fries", która dzisiaj jest powszechnie używana na całym świecie, jest często źródłem nieporozumień i dodatkowego paliwa dla sporu. Skąd wzięła się ta anglojęzyczna nazwa, która tak mocno sugeruje francuskie pochodzenie? Prawda jest taka, że prawdopodobnie jest to wynik pewnej językowej pomyłki, która miała miejsce podczas I wojny światowej. Amerykańscy i brytyjscy żołnierze stacjonujący w Belgii zetknęli się tam z popularnymi smażonymi ziemniakami. Ponieważ w belgijskiej armii językiem urzędowym był francuski, żołnierze usłyszeli tę mowę i błędnie przypisali pochodzenie potrawy Francuzom, nazywając ją "French fries". Ta nazwa, choć nie do końca precyzyjna, przyjęła się i stała się globalnym określeniem na frytki, co dla wielu Belgów jest powodem do pewnej frustracji.

W obliczu tego międzynarodowego zamieszania, Belgowie podjęli aktywne kroki, aby chronić i promować swoje dziedzictwo kulinarne. Aktywnie walczą o globalne uznanie ich wkładu w powstanie frytek. Jednym z najbardziej znaczących działań w tym kierunku jest złożenie wniosku do UNESCO o wpisanie belgijskich frytek na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości. Jest to próba podkreślenia nie tylko samego produktu, ale także sposobu jego przygotowania, tradycji związanych z jego spożywaniem oraz roli, jaką odgrywa w belgijskiej kulturze i społeczeństwie. Wpis na listę UNESCO byłby nie tylko prestiżowym wyróżnieniem, ale także symbolicznym zwycięstwem w długotrwałym sporze o pochodzenie frytek.

Frytki w Polsce: jak i kiedy podbiły nasze podniebienia?

Przenieśmy się teraz na polski grunt i zobaczmy, jak frytki zadomowiły się w naszej kuchni. W przeciwieństwie do Belgii i Francji, gdzie frytki mają korzenie sięgające wieków wstecz, w Polsce pojawiły się one na szerszą skalę znacznie później. Nasze tradycyjne potrawy ziemniaczane to przede wszystkim ziemniaki gotowane, pieczone, puree, placki ziemniaczane czy różnego rodzaju kluski. Frytki, jako produkt smażony na głębokim tłuszczu, zaczęły zdobywać popularność dopiero w drugiej połowie XX wieku. Ich ekspansja nabrała tempa wraz z napływem zachodnich trendów i rozwojem gastronomii.

Szczególnie lata 90. XX wieku były okresem prawdziwego boomu na frytki w Polsce. Wraz z pojawieniem się pierwszych sieci fast-food oraz rozwojem małej gastronomii, smażone ziemniaki stały się wszechobecne. Zaczęły pojawiać się w menu barów, restauracji, a także jako samodzielna przekąska sprzedawana na ulicy. Ta szybka popularyzacja sprawiła, że frytki stały się dla wielu Polaków symbolem nowoczesności i zachodniego stylu życia, całkowicie zmieniając nasze dotychczasowe nawyki kulinarne związane z ziemniakami.

Werdykt w sporze o frytki: czy da się wskazać jednego zwycięzcę?

Po prześledzeniu historii i argumentów obu stron, rodzi się pytanie: czy w tym kulinarnym sporze da się w ogóle wskazać jednego, niepodważalnego zwycięzcę? Prawda historyczna bywa często bardziej złożona, niż chcielibyśmy wierzyć, a podobne pomysły kulinarne mogły rozwijać się niezależnie w różnych miejscach, pod wpływem podobnych potrzeb i dostępnych składników. Czy możliwe jest, że smażone ziemniaki w jakiejś formie pojawiły się zarówno w dolinie Mozy, jak i na ulicach Paryża, a ich dalsza ewolucja i popularyzacja przebiegały równolegle?

• Argumenty za Belgią:
• Legenda o rybakach z doliny Mozy z XVII wieku.
• Manuskrypt z 1781 roku jako potencjalny dowód.
• Silna tradycja serwowania frytek w belgijskich "fritkot".
• Argumenty za Francją:
• Popularyzacja ziemniaków we Francji dzięki Parmentierowi pod koniec XVIII wieku.
• Sprzedaż smażonych ziemniaków na Pont Neuf w Paryżu.
• Lingwistyczne powiązanie nazwy "frite" z francuskim czasownikiem "frire".

Możliwe, że prawda leży gdzieś pośrodku, a obie teorie zawierają ziarno historycznej prawdy. Być może to, co dziś nazywamy frytkami, jest wynikiem ewolucji pomysłu, który niezależnie rozwijał się w różnych regionach Europy, a następnie został skodyfikowany i spopularyzowany na szerszą skalę. Niezależnie od tego, kto jako pierwszy usmażył ziemniaka w ten sposób, jedno jest pewne: frytki stały się globalnym fenomenem. Ich prostota, uniwersalność i niepowtarzalny smak sprawiły, że podbijają podniebienia ludzi na całym świecie, łącząc ich przy wspólnych stołach i w kawiarnianych ogródkach. To właśnie ta uniwersalność i radość, jaką sprawiają, jest chyba najpiękniejszym dziedzictwem tej niezwykłej potrawy, które łączy, a nie dzieli.